کارشناسان معتقدند برخلاف بنزین که عمدتاً مصرفکنندگان عادی را تحتتأثیر قرار میدهد، افزایش قیمت گازوئیل میتواند تقریباً تمام زنجیره تأمین کالا و خدمات را دچار شوک کند و موج تازهای از تورم را به همراه داشته باشد.
براساس گزارشهای منتشرشده، محدودیتهای عرضه جهانی و تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه از مهمترین عوامل رشد قیمت این فرآورده نفتی هستند. ادامه درگیریها در منطقه و اختلال در مسیرهای حیاتی انتقال انرژی، بهویژه در منطقه تنگه هرمز، فشار قابلتوجهی بر بازار سوخت وارد کرده است. همزمان، محدودیت صادرات گازوئیل از سوی روسیه و اختلالهای ایجادشده در تأسیسات پالایشی نیز به تشدید کمبود عرضه کمک کردهاند.
مجموعه این عوامل باعث شده قیمت گازوئیل در آمریکا به متوسط ۵.۸۵ دلار برای هر گالن برسد که بالاترین سطح ثبتشده در این بازار محسوب میشود. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی میشود که گازوئیل همچنان ستون فقرات شبکه حملونقل جهانی به شمار میرود. بخش عمده کامیونهای سنگین، خودروهای تجاری متوسط، کشتیهای باری، قطارهای باری و ناوگان توزیع کالا به این سوخت وابستگی دارند.
به همین دلیل، هر افزایش قیمتی در بازار گازوئیل بهسرعت خود را در هزینه حمل مواد اولیه، جابهجایی کالاهای مصرفی و توزیع محصولات نهایی نشان میدهد. در چنین شرایطی، شرکتهای حملونقل، تولیدکنندگان و خردهفروشان ناچار میشوند بخشی از این افزایش هزینه را به مصرفکننده نهایی منتقل کنند.
نتیجه این روند برای مصرفکنندگان بسیار ملموس است. هزینه ارسال سفارشهای اینترنتی افزایش پیدا میکند، قیمت مواد غذایی تحتتأثیر قرار میگیرد و حتی کالاهایی که در ظاهر ارتباط مستقیمی با صنعت انرژی ندارند نیز گرانتر میشوند. از آنجا که تقریباً تمامی کالاها در بخشی از چرخه تولید یا توزیع خود به حملونقل وابسته هستند، رشد قیمت گازوئیل به یک عامل تورمی فراگیر تبدیل میشود.
به همین دلیل، بسیاری از اقتصاددانان، گازوئیل را یکی از مهمترین شاخصهای پیشنگر تورم در اقتصادهای بزرگ جهان میدانند. بررسی روند قیمتها نشان میدهد سرعت رشد بهای گازوئیل حتی از بنزین نیز بیشتر بوده است. طبق دادههای منتشرشده، متوسط قیمت بنزین در آمریکا اکنون به حدود ۴.۱۵ دلار برای هر گالن رسیده؛ درحالیکه پیش از آغاز بحران اخیر حدود ۲.۱۹ دلار بود.
اما وضعیت در بازار گازوئیل شدیدتر است؛ جایی که قیمتها طی حدود ۶ ماه از ۳.۷۵ دلار به ۵.۸۵ دلار برای هر گالن افزایش یافتهاند که رشدی نزدیک به ۵۶ درصد را نشان میدهد.
این نخستینبار نیست که بازار جهانی با چنین شوکی مواجه میشود. در سال ۲۰۲۲ و همزمان با آغاز جنگ روسیه و اوکراین نیز قیمت گازوئیل به سطوح بیسابقهای رسیده بود. با این حال، تحلیلگران معتقدند شرایط کنونی از چند جهت متفاوت است؛ زیرا بازار همزمان با محدودیت عرضه، نااطمینانی سیاسی و نگرانی از اختلال در مسیرهای اصلی تجارت انرژی روبهرو شده است. همین مسئله پیشبینی روند قیمتها در ماههای آینده را دشوارتر کرده است.
بازتاب این بحران تنها به آمریکا محدود نمیشود. در بریتانیا نیز بخش کشاورزی از جمله حوزههایی است که بیشترین آسیب را از نوسانات قیمت گازوئیل متحمل شده است. کشاورزان که بهطور سنتی از گازوئیل یارانهای برای آمادهسازی زمینها و تجهیزات خود استفاده میکنند، با افزایش غیرمنتظره هزینههای سوخت مواجه شدهاند. فعالان این بخش میگویند علاوه بر گرانی، بیثباتی قیمتها نیز به یکی از مشکلات اصلی تبدیل شده و تصمیمگیری درباره زمان خرید سوخت را دشوار کرده است.
برای صنعت سوخت و روانکار، رشد شدید قیمت گازوئیل تنها یک خبر مربوط به بازار انرژی نیست؛ بلکه نشانهای از فشارهای گستردهای است که میتواند بر زنجیره تأمین روانکارها، عملیات لجستیکی، فعالیت ناوگانهای حملونقل و هزینههای تولید در صنایع مختلف اثر بگذارد. از همین رو، بسیاری از فعالان این صنعت معتقدند تحولات بازار گازوئیل در ماههای آینده به یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده هزینههای عملیاتی و قیمت تمامشده محصولات تبدیل خواهد شد.
در مجموع، رکوردشکنی قیمت گازوئیل بار دیگر نشان داده است که این سوخت فراتر از یک فرآورده انرژی ساده عمل میکند. هر نوسان جدی در بازار آن میتواند از مزرعه و کارخانه تا فروشگاه و مصرفکننده نهایی را تحتتأثیر قرار دهد. به همین دلیل، آینده قیمت گازوئیل نه فقط برای شرکتهای حملونقل و صنایع وابسته، بلکه برای کل اقتصاد جهانی اهمیت ویژهای خواهد داشت.
