به گزارش خبرنگار میراثآریا، در حالی که در برخی جوامع و نسلهای جدید، خواب کافی بهعنوان نماد تعادل، سلامت و کیفیت زندگی شناخته میشود، در بخش دیگری از جهان همچنان کمخوابی، اشتغال مداوم و در دسترس بودن دائمی، نشانهای از موفقیت، سختکوشی و بهرهوری تلقی میشود. این دوگانه، تصویری روشن از یکی از مهمترین چالشهای عصر جدید را به نمایش میگذارد؛ دورانی که حتی خواب نیز از منطق بازار و اقتصاد مصون نمانده است.
در دهههای اخیر، سبک زندگی مدرن بهگونهای بازطراحی شده که ساعات بیشتری از شبانهروز را به فعالیت، مصرف و تولید اختصاص دهد. توسعه اقتصاد شبانه، گسترش ساعات فعالیت مراکز ورزشی و تفریحی، فراگیری پلتفرمهای پخش آنلاین و فرهنگ حضور مستمر در فضای دیجیتال، به تدریج زمان استراحت و خواب را به حاشیه رانده است.
امروزه زمینهای ورزشی تا نیمههای شب فعالاند، باشگاهها و استخرها ساعات کاری خود را افزایش دادهاند و میلیونها نفر بخش قابل توجهی از شب را به فعالیتهای گوناگون اختصاص میدهند؛ روندی که در گذشته عمدتا به زمان استراحت خانوادگی و خواب اختصاص داشت. از سوی دیگر، پلتفرمهای نمایش آنلاین با قابلیت پخش خودکار محتوا، کاربران را به تماشای بیوقفه ترغیب میکنند و الگوهای سنتی خواب را بیش از پیش تحت تأثیر قرار میدهند.
در همین حال، بسیاری از مشاغل نیز با تحمیل شیفتهای شبانه یا انتظار پاسخگویی مستمر از کارکنان، عملا مرز میان زمان کار و استراحت را از میان بردهاند. نتیجه این روند، کاهش کیفیت خواب و تبدیل تدریجی آن از یک نیاز بنیادین انسانی به کالایی کمیاب و ارزشمند است.
جاناتان کراری، فیلسوف آمریکایی، در کتاب «۲۴ ساعت شبانهروز و هفت روز هفته؛ سرمایهسالاری متأخر و فرجام خواب» بر این باور است که فرسایش خواب بخشی از روند گستردهتر تضعیف حمایتهای اجتماعی در نظام سرمایهداری متأخر محسوب میشود. از منظر او، جامعهای که بر مدار تولید و مصرف مستمر میچرخد، حتی تاریکی شب را نیز به عرصهای برای فعالیت اقتصادی تبدیل کرده است.
همزمان با گسترش بحران بیخوابی در بسیاری از کشورها، پدیدهای نوظهور با عنوان «گردشگری خواب» در حال تبدیل شدن به یکی از شاخههای رو به رشد صنعت گردشگری سلامت است. در کشورهایی مانند اسپانیا که نرخ اختلالات خواب طی دو دهه گذشته افزایش چشمگیری داشته، هتلها و مراکز سلامت بستههای ویژهای را برای بازیابی کیفیت خواب طراحی کردهاند؛ خدماتی که از محیطهای کنترلشده، رژیمهای غذایی ویژه، برنامههای آرامسازی ذهن و فناوریهای پایش خواب بهره میبرند.
در این میان، هتلهای لوکس بینالمللی نیز به این بازار جدید ورود کردهاند. برخی مجموعههای اقامتی ممتاز، اقامتهایی اختصاصی با محوریت «تجربه خواب عمیق و ترمیمکننده» ارائه میکنند که هزینه آن گاه به حدود دو هزار دلار برای هر شب میرسد. برآوردها نشان میدهد ارزش بازار جهانی گردشگری خواب اکنون به میلیاردها دلار در سال رسیده و همچنان در حال گسترش است.
با این حال، کارشناسان معتقدند آنچه امروز بهعنوان گردشگری خواب معرفی میشود، بیش از آنکه پاسخی به یک نیاز لوکس باشد، بازتاب بحرانی عمیق در شیوه زیست انسان معاصر است. بحرانی که ریشه آن در فشارهای اقتصادی، ناامنیهای شغلی، فرسودگی روانی و افزایش استرسهای روزمره نهفته است.
این واقعیت در عرصه فرهنگ عمومی نیز بازتاب یافته است. در شبکههای اجتماعی، مفهومی با عنوان «چهره خوابآلود ثروتمندانه» به یکی از ترندهای جدید تبدیل شده است؛ پدیدهای که در آن افراد میکوشند ظاهر کسی را بازآفرینی کنند که از استراحت کافی و زندگی بدون تنش برخوردار است. محبوبیت چنین گرایشی نشان میدهد که خواب باکیفیت، بیش از آنکه یک عادت روزمره باشد، به نمادی از رفاه و برخورداری اجتماعی تبدیل شده است.
در واقع، همانگونه که نابرابری در دسترسی به آموزش، سلامت و مسکن وجود دارد، امکان برخورداری از استراحت و خواب باکیفیت نیز بهتدریج به یکی از شاخصهای جدید شکاف طبقاتی بدل شده است. پژوهشگران حوزه سلامت اجتماعی بر این باورند که کیفیت خواب ارتباط مستقیمی با شرایط اقتصادی، امنیت شغلی و سطح رفاه خانوارها دارد.
از سوی دیگر، بازار گستردهای نیز پیرامون این نیاز شکل گرفته است. از تشکها و بالشهای لوکس گرفته تا برنامههای مراقبت از خواب، مکملها، تجهیزات هوشمند و خدمات اقامتی تخصصی، همگی در تلاشاند راهحلی برای مشکلی ارائه دهند که خود محصول سبک زندگی مدرن است.
با این وجود، بسیاری از متخصصان تاکید دارند که راهحل پایدار برای بحران خواب در خرید محصولات گرانقیمت یا اقامت در هتلهای لوکس خلاصه نمیشود. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، بازنگری در الگوهای زندگی، کاهش فشارهای اقتصادی و شغلی و ایجاد تعادل میان کار، استراحت و زیست فردی است.
شاید مهمترین واقعیت عصر حاضر آن باشد که در جهانی که هر لحظه آن به فرصت تولید و مصرف تبدیل شده، خواب به یکی از ارزشمندترین سرمایههای انسانی و یکی از مهمترین شاخصهای کیفیت زندگی در قرن بیستویکم بدل شده است.
انتهای پیام/
