مکزیک و هلند در صدر بازار جهانی گوجه فرنگی؛ صادرات ایران ۳۳ درصد کاهش یافت

بازار؛ گروه کشاورزی: بازار جهانی گوجه فرنگی صادراتی در سال ۲۰۲۵ با وجود کاهش ارزش معاملات نسبت به سال قبل، همچنان یکی از بازارهای مهم محصولات کشاورزی محسوب می شود. بر اساس گزارش منتشر شده به نقل از World’s Top Exports، فروش جهانی گوجه فرنگی تازه یا سرد در این سال به ۱۱.۶ میلیارد دلار رسید. این رقم در مقایسه با ۱۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴، سه درصد کاهش نشان می دهد، اما نسبت به سال ۲۰۲۱ که ارزش صادرات این محصول حدود ۱۱ میلیارد دلار بود، ۵.۷ درصد افزایش یافته است.

این آمار نشان می دهد که بازار جهانی گوجه فرنگی، با وجود نوسانات سالانه، در یک دوره پنج ساله همچنان روندی افزایشی داشته است. با این حال، کاهش ارزش صادرات در سال ۲۰۲۵ بیانگر آن است که رشد بازار در این سال با محدودیت هایی مواجه بوده و تغییرات عرضه، تقاضا و قیمت در کشورهای مختلف بر عملکرد صادرکنندگان اثر گذاشته است.

تمرکز بازار در اختیار پنج صادرکننده اصلی

بررسی ساختار صادرات جهانی گوجه فرنگی نشان می دهد که این بازار به شدت در اختیار چند کشور محدود قرار دارد. مکزیک، هلند، مراکش، اسپانیا و فرانسه در سال ۲۰۲۵ پنج صادرکننده اصلی گوجه فرنگی بودند و در مجموع ۶۹.۳ درصد از کل صادرات جهانی این محصول را به خود اختصاص دادند.

در میان این کشورها، مکزیک با صادراتی به ارزش ۲.۷ میلیارد دلار، بزرگترین صادرکننده گوجه فرنگی جهان بود. این کشور به تنهایی ۲۲.۸ درصد از ارزش صادرات جهانی را در اختیار داشت. هلند نیز با صادرات ۲.۳ میلیارد دلاری و سهم ۱۹.۷ درصدی، در جایگاه دوم قرار گرفت.

مراکش با صادرات ۱.۳ میلیارد دلار، سهمی معادل ۱۱.۳ درصد از بازار جهانی داشت و پس از آن اسپانیا با ۱.۱ میلیارد دلار و سهم ۹.۴ درصدی قرار گرفت. فرانسه نیز با صادرات ۷۰۴.۸ میلیون دلار، ۶.۱ درصد از بازار جهانی گوجه فرنگی را به خود اختصاص داد.

مجموع صادرات این پنج کشور نشان می دهد که بخش عمده تجارت جهانی گوجه فرنگی در اختیار تولیدکنندگان و صادرکنندگانی است که از زیرساخت های مناسب تولید، بسته بندی، حمل و نقل و دسترسی به بازارهای مصرف برخوردارند. این تمرکز همچنین بیانگر اهمیت موقعیت جغرافیایی، شبکه های تجاری و توان صادراتی در موفقیت کشورها در بازار محصولات کشاورزی است.

اروپا؛ بزرگترین منطقه صادرکننده گوجه فرنگی

از نظر منطقه ای، کشورهای اروپایی در سال ۲۰۲۵ بالاترین ارزش صادرات گوجه فرنگی را به خود اختصاص دادند. صادرات این کشورها در مجموع به ۵.۴ میلیارد دلار رسید که معادل ۴۶.۶ درصد از کل صادرات جهانی بود.

آمریکای شمالی نیز با سهم ۳۰.۲ درصدی، دومین منطقه بزرگ صادرکننده گوجه فرنگی در جهان بود. بخش عمده این سهم به صادرات مکزیک و کانادا مربوط می شود. کشورهای آفریقایی نیز ۱۳.۳ درصد از ارزش صادرات جهانی را در اختیار داشتند که نقش مراکش در این میان قابل توجه است.

کشورهای آسیایی با سهم ۹.۲ درصدی در رتبه بعدی قرار گرفتند. در این منطقه، ترکیه، آذربایجان و چین از صادرکنندگان مهم گوجه فرنگی به شمار می روند. آمریکای لاتین، به استثنای مکزیک و با احتساب کشورهای حوزه کارائیب، تنها ۰.۷ درصد از صادرات جهانی را در اختیار داشت. سهم اقیانوسیه نیز که عمدتا به نیوزیلند و استرالیا مربوط می شود، ۰.۱ درصد بود.

این توزیع منطقه ای نشان می دهد که تجارت جهانی گوجه فرنگی بیش از هر چیز در مناطقی متمرکز است که به بازارهای بزرگ مصرف نزدیک هستند یا از ظرفیت های تولید و صادرات گسترده برخوردارند.

ایران در سال ۲۰۲۵ با صادراتی به ارزش ۳۶.۱ میلیون دلار در جایگاه بیستم صادرکنندگان گوجه فرنگی قرار گرفت

بر اساس آمار ارائه شده، ایران در سال ۲۰۲۵ با صادراتی به ارزش ۳۶.۱ میلیون دلار در جایگاه بیستم صادرکنندگان گوجه فرنگی قرار گرفت. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۴، ۳۳.۳ درصد کاهش نشان می دهد.

در فهرست صادرکنندگان، آذربایجان با ۱۹۲.۵ میلیون دلار در رتبه یازدهم قرار داشت و پس از آن چین با ۱۷۶.۶ میلیون دلار، پرتغال با ۱۴۷.۶ میلیون دلار، تونس با ۱۴۴.۴ میلیون دلار و لهستان با ۱۴۳.۳ میلیون دلار قرار گرفتند.

پس از این کشورها، آلمان با ۵۸.۳ میلیون دلار، ترکمنستان با ۵۷.۳ میلیون دلار، اتریش با ۴۴.۵ میلیون دلار، مجارستان با ۴۰.۷ میلیون دلار و ایران با ۳۶.۱ میلیون دلار در رتبه های شانزدهم تا بیستم قرار گرفتند.

کاهش ۳۳.۳ درصدی صادرات ایران در شرایطی رخ داده است که برخی کشورهای منطقه، از جمله آذربایجان و ترکمنستان، در همین دوره رشد صادرات را تجربه کرده اند. این تفاوت می تواند نشان دهنده ضرورت بررسی دقیق تر وضعیت تولید، هزینه های صادرات، دسترسی به بازارهای هدف و توان رقابتی صادرکنندگان ایرانی باشد.

رشد قابل توجه صادرات عربستان و نیکاراگوئه

در میان ۱۰۰ کشور صادرکننده گوجه فرنگی در سال ۲۰۲۵، برخی کشورها رشد بسیار بالایی را نسبت به سال قبل ثبت کردند. عربستان سعودی با افزایش ۵۵۸.۴ درصدی صادرات، بیشترین رشد را در میان این کشورها داشت. پس از آن نیکاراگوئه با رشد ۵۲۸.۴ درصدی و کنیا با افزایش ۵۲۳.۶ درصدی قرار گرفتند.

آنگولا نیز صادرات خود را ۲۷۶.۷ درصد افزایش داد و ویتنام با رشد ۲۳۷.۲ درصدی در رتبه بعدی قرار گرفت. این ارقام نشان می دهد که بازار جهانی گوجه فرنگی تنها در اختیار صادرکنندگان سنتی نیست و برخی کشورهای جدید نیز در حال افزایش حضور خود در این بازار هستند.

با این حال، رشد صادرات این کشورها از پایه های متفاوتی آغاز شده و نمی توان صرفا بر اساس درصد رشد، عملکرد آنها را با صادرکنندگان بزرگ مقایسه کرد. افزایش سهم در بازار جهانی نیازمند استمرار تولید، توسعه زیرساخت های صادراتی و حفظ بازارهای هدف است.

مازاد تجاری؛ نشانه مزیت صادراتی کشورها

بررسی صادرات خالص گوجه فرنگی تازه یا سرد، تصویر دیگری از جایگاه کشورها در تجارت جهانی این محصول ارائه می دهد. صادرات خالص از تفاوت میان ارزش صادرات و واردات یک کشور به دست می آید و نشان می دهد که کدام کشورها از تجارت این محصول، مازاد مثبت کسب کرده اند.

مکزیک با مازاد تجاری ۲.۶ میلیارد دلاری، در صدر کشورهایی قرار گرفت که بیشترین صادرات خالص گوجه فرنگی را در سال ۲۰۲۵ ثبت کردند. با این حال، این مازاد نسبت به سال قبل ۲۰.۷ درصد کاهش یافت. هلند با مازاد ۱.۸ میلیارد دلار در رتبه دوم قرار داشت و مازاد تجاری آن ۲۴ درصد افزایش یافت.

مراکش با ۱.۳ میلیارد دلار، اسپانیا با ۷۳۸.۶ میلیون دلار و ترکیه با ۴۰۱.۹ میلیون دلار در رتبه های بعدی قرار گرفتند. مازاد تجاری مراکش ۱۳.۳ درصد افزایش یافت، در حالی که اسپانیا با کاهش ۱۴.۶ درصدی مواجه شد.

کانادا با مازاد ۲۸۲.۱ میلیون دلار، بلژیک با ۲۷۵.۳ میلیون دلار، آذربایجان با ۱۹۰.۸ میلیون دلار و چین با ۱۷۶.۶ میلیون دلار نیز در میان کشورهای دارای بیشترین صادرات خالص قرار گرفتند.

ایران در فهرست کشورهای دارای مازاد تجاری

ایران نیز با مازاد تجاری ۳۶.۱ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵، در میان کشورهای دارای صادرات خالص مثبت گوجه فرنگی قرار گرفت. با این حال، این رقم نسبت به سال قبل ۳۳.۲ درصد کاهش داشته است.

در این فهرست، تونس با مازاد ۱۴۴.۴ میلیون دلار و رشد ۸۷.۴ درصدی، پرتغال با ۷۲.۲ میلیون دلار، ترکمنستان با ۵۷.۳ میلیون دلار و ایتالیا با ۵۴.۷ میلیون دلار قرار داشتند. ایتالیا در این میان رشد قابل توجه ۲۹۳.۵ درصدی مازاد تجاری را ثبت کرد.

در مجموع، آمارهای سال ۲۰۲۵ نشان می دهد که بازار جهانی گوجه فرنگی همچنان تحت تاثیر چند صادرکننده اصلی قرار دارد، اما کشورهای جدید نیز در حال افزایش سهم خود هستند. برای ایران، کاهش صادرات و افت مازاد تجاری، ضرورت توجه بیشتر به توسعه بازارهای هدف، کاهش هزینه های صادرات و تقویت رقابت پذیری محصولات کشاورزی را برجسته می کند.