اقتصادآنلاین – مسیحا حیدریان؛ همزمان با تشدید تنش آبی در تهران و فلات مرکزی ایران، نگرانیها درباره وضعیت منابع آب زیرزمینی، فرونشست زمین و آینده تأمین آب بیش از گذشته بیشتر شده است.
در همین زمینه، فرزام پوراصغر، پژوهشگر حوزه آب و محیط زیست در گفتوگو با اقتصادآنلاین، ضمن تشریح وضعیت منابع آب زیرزمینی تهران به آثار جنگ بر صنعت آب، شرایط خشکسالی در فلات مرکزی و راهکارهای مدیریت مصرف آب پرداخت.
پوراصغر با اشاره به تفاوت آبهای زیرزمینی و منابع آب سطحی گفت: اگر برداشت از سفرههای آب زیرزمینی بیش از ظرفیت آنها باشد، بهتدریج ساختار آبخوانها دچار فرسایش شده و منافذ آنها از بین میرود. به همین دلیل فرونشست زمین در بسیاری از موارد جزو مخاطرات غیرقابل بازگشت محسوب میشود.
شرایط بحرانی منابع آب زیرزمینی تهران
وی افزود: برای جلوگیری از این وضعیت باید میان میزان برداشت از سفرههای زیرزمینی و میزان تغذیه آنها تعادل برقرار شود، در غیر این صورت آبخوانها توان ذخیرهسازی و تأمین پایدار منابع آب را از دست خواهند داد.
این پژوهشگر حوزه آب درباره وضعیت آبخوانهای تهران نیز اظهار کرد: اینکه آبخوانهای دشت شهریار، ورامین یا محدوده کلانشهر تهران تا چه اندازه به شرایط بحرانی رسیدهاند، نیازمند بررسیهای تخصصی است، اما بارندگیهای اخیر بدون تردید در تغذیه منابع آب زیرزمینی موثر خواهد بود، مشروط بر اینکه روانآبهای ناشی از بارشها بهدرستی مدیریت شوند.
وی با اشاره به تجربه سایر کشورها در مدیریت منابع آب گفت: در بسیاری از کشورهای دنیا، ساختمانهای بزرگ موظف هستند آب باران را به گونهای جمعآوری و هدایت کنند که به تغذیه آبخوانها کمک شود. در تهران نیز باید روانآبهای شهری پیش از آلوده شدن به سمت منابع آب زیرزمینی هدایت شوند و به نظر میرسد این موضوع در طرح جامع آب خام تهران مورد توجه قرار گرفته و شهرداری نیز در حال پیگیری آن است.
پوراصغر در ادامه تأکید کرد: بارندگیهای امسال میتواند وضعیت منابع آب زیرزمینی را نسبت به سال گذشته تا حدودی بهبود دهد، اما تهران همچنان با شرایط مطلوب و میانگین بلندمدت فاصله دارد.
مشکل فقط خشکسالی نیست
این پژوهشگر حوزه آب درباره آثار جنگ اخیر بر صنعت آب کشور نیز گفت: جنگ بدون تردید بر زیرساختهای صنعت آب اثرگذار بوده است. برخی تصفیهخانههای آب در جریان حملات آسیب دیدند و این مسئله علاوه بر تأمین آب شرب، صنایع وابسته به آب را نیز تحت تأثیر قرار داد، زیرا بسیاری از صنایع از آب بازیافتی استفاده میکنند و هرگونه آسیب به تأسیسات تصفیه و انتقال آب، فعالیت این واحدها را با مشکل مواجه خواهد کرد.
وی در ادامه با اشاره به وضعیت خشکسالی در فلات مرکزی کشور اظهار کرد: بر اساس گزارشهای منتشرشده، شرایط کوتاهمدت نسبت به سال گذشته تا حدودی بهتر ارزیابی میشود، هرچند قضاوت دقیق در این زمینه بر عهده سازمان هواشناسی است.
پوراصغر با بیان اینکه مشکل کشور تنها خشکسالی نیست، افزود: سیاستهای توسعهای نیز در تشدید بحران آب نقش داشتهاند. طی سالهای گذشته بخش عمدهای از جمعیت و فعالیتهای اقتصادی در فلات مرکزی متمرکز شده و این مسئله فشار زیادی بر منابع محدود آب وارد کرده است.
پژوهشگر محیط زیست ادامه داد: در سیاستهای کلی توسعه دریامحور و همچنین برنامه هفتم توسعه، بر انتقال بخشی از جمعیت و فعالیتهای صنعتی به سواحل جنوبی، بهویژه منطقه مکران، تأکید شده است. تجربه بسیاری از کشورهای دنیا نیز نشان میدهد استقرار جمعیت و صنایع در مناطق ساحلی میتواند فشار بر منابع آب مناطق مرکزی را کاهش داده و بخشی از چالشهای زیستمحیطی را برطرف کند.
تقاضای آب، مدیریت نشده است
پوراصغر با اشاره به نقش سیاستهای تشویقی و تنبیهی در مدیریت مصرف آب گفت: این ابزارها از موثرترین روشهای مدیریت مصرف آب هستند، اما در سالهای گذشته تمرکز اصلی مدیریت آب در کشور بر افزایش عرضه بوده و مدیریت تقاضا کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
وی تأکید کرد: برای عبور از بحران آب باید میان مدیریت عرضه و مدیریت تقاضا توازن برقرار شود. یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت تقاضای آب، استفاده از سیاستهای اقتصادی است؛ بهصورتی که مشترکان پرمصرف هزینه بیشتری پرداخت کنند. چنین سیاستی میتواند نقش موثری در کنترل مصرف آب، بهویژه در بخش شرب، و جلوگیری از رشد بیرویه تقاضا داشته باشد.
